By Yusuf Aydın 
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) üyesi ülkeler, patojen paylaşımına dair düzenlemeler üzerine yürütülen müzakereleri uzatma kararı aldı. Bu gelişme, geçen yıl onaylanan pandemi anlaşmasının ne zaman hayata geçeceğine dair belirsizlikleri artırmış durumda. Görüşmelerin temel odak noktası, pandemi riski taşıyan patojenlerin uluslararası düzeyde hızlı bir şekilde paylaşımını sağlamak ve buna bağlı olarak aşı, test ve tedavi hizmetlerine adil erişimi temin etmek üzerine kurulu bir sistem geliştirmek. “Patojen Erişimi ve Fayda Paylaşımı” (PABS) olarak bilinen bu düzenleme, halk sağlığı açısından tehlike oluşturan patojenlere ait verilerin ve örneklerin paylaşımını düzenlerken, bu verilerden elde edilen sağlık ürünlerine eşit erişim sağlanmasını hedefliyor. PABS üzerinde bir uzlaşma sağlanmadan, pandemi anlaşmasının yürürlüğe girmesi mümkün görünmüyor. Söz konusu anlaşma, Covid-19 pandemisinin ardından, gelecekte yaşanabilecek küresel sağlık krizlerine daha etkin bir şekilde yanıt verilmesini amaçlıyor. DSÖ, bu pandemik anlaşmayı Mayıs 2025’te düzenlenen Dünya Sağlık Asamblesi’nde kabul etmişti.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, müzakerelerde bazı ilerlemeler kaydedildiğini ancak sürecin hızlandırılması gerektiğini belirtti. Ghebreyesus, “Bir sonraki pandeminin ‘olup olmayacağı’ değil, ‘ne zaman olacağı’ sorusu üzerine odaklanmalıyız” şeklinde bir uyarıda bulundu. Müzakerelerin sonuçları, mayıs ayı sonunda yapılacak olan Dünya Sağlık Asamblesi’nde ele alınacak ve üye ülkelerden görüşmelerin devam etmesi için onay istenecek. Olası bir anlaşmanın en erken 2026’daki özel oturumda veya 2027’deki asamblede yeniden gündeme gelmesi bekleniyor. Üye ülkeler, geçen yıl ana pandemi anlaşmasını kabul ederken PABS maddesini ayrı tutmuştu. Bunun arkasında ise patojen paylaşımı ve buna karşılık sağlanacak faydalar konusunda ülkeler arasında önemli görüş ayrılıklarının bulunması yatıyor.